Crocus marasensis Kernds & Pasche

Çiçeklenme:              Şubat - Mart

Dağılım:                     Endemik / Türkiye / Kahramanmaraş (15 Amanos D.)

Yükseklik:                  900 - 1100 m.

Habitat:                     Orman kenarlarındaki açıklıklarda ve çalılık etraflarında görülür.  

Çiçekler:                    Çiçeklerin iç ve dış yüzeyi beyaz renktedir. İçteki taç yaprakların dışı beyaz alt kısmında koyuluk görülür, Dıştakiler yine aynı renkte tamamen beyaz veya yukarı doğru uzayan düzensiz kahve – mor şeritlenme ve alt kısımda daha koyu bölge görülür. Çiçek tüpünün alt kısmı renksiz üst kısmı mavi – mor renktedir. Çiçek boğazı tüysüz, sarı renktedir.

Segmentler:                Stilus portakal veya sarı renkte, üç parçalı, her zaman anterlerden daha kısadır.  Anterler uzun, ok şeklinde,  sarı ve iç kısmı renksizdir.

Yapraklar:                  Yapraklar yeşil, 2-3.4-5 adet,  1.5 mm. eninde, 1 (2) ribli, beyaz çizgi 1/3 gibi, tüysüz, çiçeklenme döneminde çiçeklerden kısadır.

Korm ve tunik:           Tunikler kâğıtsı orta sertlikte 5-7 mm. üçgenimsi boyunlu. Ayrıca  flavus grubu gibi kahve renkli boyunsu katafil görülür. Yüzükler orta sertlikte veya zarımsıdır. Dişler görülmez.

Benzerleri:                  Genetik olarak Batı C. adamii grubunu içinde bulunur. Ancak bu grubun içinden zarımsı ve boyunlu tunik yapısı ile ayrılıyor.

Fotoğraflar eklenecek.

Crocus musagecitii Erol & Yıldırım

Çiçeklenme:              Şubat - Mart

Dağılım:                     Endemik / Türkiye / Mardin,

Yükseklik:                  950 - 1000 m.

Habitat:                     Kalkerli kahve renkli toprakta, açık bozkırlık ve kıraç alanlarda görülür.

Çiçekler:                    Çiçeklerin iç yüzü tamamen düz beyaz veya çok açık leylak, taç yaprakların dışı yine aynı şekilde beyaz renkte, herhangi bir çizgi veya alt kısımlarda koyuluk bulunmuyor. Çiçek boğazı tüysüz, belirgin olarak koyu sarı renkte ve bu sarılık dışarıdan belirgin olarak görülebiliyor. Çiçek tüpü yine aynı renklerde beyaz veya sarımsı beyaz herhangi bir çizgi ve koyuluk görülmüyor.

Segmentler:                Stilus portakal veya kırmızı renkte, üç parçalı, aşağı yukarı anterler seviyesindedir. Anterler 10-15mm, geniş ok şeklinde, sarı, konnektif renksizdir.  Filamentler 3-5mm. boyunda, koyu sarı veya portakal renkte, tüysüzdür.

Yapraklar:                  Yapraklar 4-6 adet,  1-1.5 mm. eninde, 3 ribli, çiçeklenme döneminde çiçeklerle aynı boyda veya daha kısadır.

Korm ve tunik:           Tunik sert kabuklu, nadiren dikey parçalara ayrılır, 8-10mm. gibi dikensi uzun boyunludur. Yüzükler sert yapılı, geniş ve dişsizdir.

Benzerleri:                  C. munzurense (çiçekler genellikle açık mavi ve alev desenli, tunik zarımsıdır.)

Yetiştirme:                  Kültürel olarak bilinen bir tür değildir. Oldukça sıcak ve kuru bir yaz isteği bulunuyor.   
Bu türü ilk kez fotoğraflayarak keşfedilmesine vesile olan Musa Geçit'e bu güzel fotoğraflar için çok teşekkür ederim. 

Crocus almehensis

Çiçeklenme:              Şubat - Mart

Dağılım:                     Kuzey Doğu İran / Gülistan Milli Parkı / Almeh

Yükseklik:                  1500 m. - 2000 m.

Habitat:                     Yüksek dağ zirvelerinde eriyen arların etraflarındaki step alanlarda bulunuyor.

Çiçekler:                    Sarı renkteki çiçekler C. chrysanthus a çok benziyor. Ancak bu türde C. chrysanthus ta bulunmayan taç yaprakların dışında belli belirsiz kısa veya dış taç yaprakların tepesine kadar ulaşan kahve renkte bir şerit bulunur. Çiçek tüpü kahve renkte çizgilidir. Arazide yapılan incelemelerde çok düşük bir oranda tamamen sarı örneklerde bulunuyor. Bu türü chrysanthustan ayıran en belirgin özelliği ise belirgin olarak 3-5 mm. ye varan geniş yapraklarıdır.

Segmentler:                Stilus sarı veya portakal renkte, anterlerin orta seviyesinden itibaren üç parçaya ayrılıyor. Boyu ise anterler seviyesindedir. Anter ve filamentler sarıdır.

Yapraklar:                  Yapraklar 2-4 adet,  3-5 mm. genişlikte çiçeklenme döneminde çiçeklerin seviyesinde mevcuttur

Korm ve tunik:           Tunik sert kabukludur.

Benzerleri:                  C. chrysanthus ( taç yapraklarda şerit bulunmaz, yapraklar 1.5-3 mm. eninde (C. almehensis 3-5 mm.)   

Yetiştirme:                  Kültürel olarak çok nadir bir türdür. Sadece birkaç koleksiyonda bulunuyor. Soğuk bir kış ve sıcak yaz isteği bulunuyor. 

Crocus adamii Janis Ruksans Epitypus

Çiçeklenme:              Şubat - Mayıs

Dağılım:                     Gürcistan, Ermenistan

Yükseklik:                 700 m. - 2900 m.

Habitat:                     Dağ steplerinde, kısa otluk ve çalılık aralarında görülür.

Çiçekler:                    Çiçekler beyaz, lila - mavi tonlarda, taç yaprakların dışı belli belirsiz kısa bazen uzun 3-5 şeritli, bazen de tek şeritli ve damarlıdır, Çiçeklerin iç yüzü daha açık, dışa doğru uzayan beyaz şeritler görülebilir. Çiçek boğazı kısa tüylü, parlak sarı, bazen etrafında beyaz korona görülür .Çiçek tüpü beyaz üst koyu tarafları şeritli veya tamamı koyu renktedir. 

Segmentler:                Stilus sarı, portakal renkte, üç parçalı genel olarak anterlerden daha kısadır. Anterler sarı, konnektif açık sarı, filamentlerin 2-3 katı boydadır. Filamentler 3-5 mm. sarı renktedir.

Yapraklar:                  Yapraklar gri yeşil, 3-4 adet, 1.5-2 mm. genişlikte, 1-2 ribli, beyaz şeridin oranı değişken, çiçeklenme döneminde çiçeklerden daha kısadır.

Korm ve tunik:           Tunik dıştakiler sert, içtekiler biraz daha yumuşak kabuklu, 8mm. ye kadar sivri boyunlu, yüzüklerde belirgin diş görülmez.

Benzerleri:                  C. adamioides (2n=16 iken, Türkiye'nin doğusu ve Kafkasya’da bulunan C. adamii 2n=20 dir, taç yaprakların dışı hafif veya koyu lekelidir(C. adamii’de ise neredeyse her zaman çizgilidir. ) 

Yetiştirme:                  Bu türün sıcak bir yaz isteği yoktur. Yaz yağmurlarına karşı hiç bir problem çıkarmadan her türlü koşulda kolaylıkla yetişebiliyor.

Crocus munzurense

Çiçeklenme:               Mart - Nisan

Dağılım:                     Endemik / Türkiye / Tunceli / Munzur Dağları

Yükseklik:                 1200 m. - 2400 m.

Habitat:                     Yüksek dağ yamaçlarında, taşlık, kuru otluk ve çalılık alanlarda bulunur.

Çiçekler:                    Çiçekler beyaza yakın açık mavi tonlarda, taç yaprakların alt kısımlarında çok hafif bir koyuluk bulunuyor. Çiçekler dış görünüşü bakımından C. pulchricolor’un çok açık formlarını andırıyor ise de onun kadar renkli değildir. Çiçeklerin iç yüzeyi ise tamamen beyaz veya çok açık leylek tonlardadır. Çiçek boğazı sarı ve etrafında çok hafif bir beyazımsı parlak bölge bulunuyor. (ancak bu özellik benim örneklerde çok belirgin değil) Çiçek tüpü açık renklerde üst tarafları biraz daha koyu gri – mor tonlardadır.

Segmentler:                Stilus, sarı, portakal veya kırmızı tonlarda, anterlerin ortasından belli belirsiz üç çok kısa parçaya ayrılır ve bu dalların uçları fırfırlı ponpon şekillidir. Boyu anterlerin altında nadiren aynı seviyededir. Filamentler ve anterler tekdüze sarıdır.

Yapraklar:                  Yapraklar tüylü, çiçeklenme zamanında çiçeklerden daha kısa veya yeni yeni uçlarını göstermeye başlıyor

Korm ve tunik:           Tunik kalın derimsi alt kısmında hafif yüzükler görülebilir.

Benzerleri:                  C.pulchricolor (taçyapraklarda damarlar görülmez, stilus dalları daha uzun ve borazan şekilli, fırfırlı değildir, yapraklar 1mm. nin altındadır,)

                                     C. tauri (çiçekler hafif düzensiz damarlı, tunik ince zarımsı, boğazdaki sarı bölgenin etrafında beyaz bölge bulunmaz, yapraklar tüysüz,)         

Yetiştirme:                  Soğuk uzun bir kış ve serin bir yaz isteği var. İstanbul şartlarında yetiştirilmesi çok kolay değil. Diğer çiğdemlerden daha geç çiçek açıyorlar. Yine de C. tauri’ye kıyasla daha kolay yetişiyor

Crocus fibroannulatus

Çiçeklenme:              Şubat - Mart

Dağılım:                     Endemik / Türkiye / Kuzey Doğu Anadolu  / Artvin

Yükseklik:                 400 m. - 1000 m.

Habitat:                     Volkanik kayaç arazilerde juniperus fundalıklar arasında, tercihen humuslu topraklarda bulunur.

Çiçekler:                    Çiçekler açık veya koyu leylak tonlardadır. Taç yaprakların dışı düzensiz,  mor ve belirgin damarlı veya çizgilidir. Bu damarlar çiçeklerin iç yüzünde de belirgin olarak görülür. Çiçek boğazı sarı tonlardadır. Çiçek tüpü koyu mor veya mor çizgilidir.

Segmentler:                Stilus portakal tonlarda, anterlerin orta seviyesinden itibaren üç parçaya ayrılır ve anter seviyesinin bir miktar üzerine çıkar. Stilus dallarının uçları daha geniş ve fırfırlıdır. Anterler sarı ve filamentler 4-7 mm. açık sarıdır.

Yapraklar:                  Yapraklar alttan yanlarda 2 şer ribli, 2-5 adet, 1-1.5mm. genişlikte, çiçeklenme döneminde çiçeklerin seviyesinde bulunuyor.

Korm ve tunik:           Tunik ince zarımsı, alt kısmından fibrillere ayrılır ve altında yüzükler bulunur.

Benzerleri:                  C. artvinensis (taç yapraklarda belirgin olarak median şerit bulunur, stilus açık renkli, tunik sert kabuklu ve belirgin yüzüklüdür) 

                                      C. aerius (tunik zarımsı, yüzüksüz, çiçeklerde keskin damarlar bulunmaz, stilus anterlerden daha kısadır)

Yetiştirme:                  Kültürel olarak çok nadir bir türdür. Bu türden örneklerim henüz çiçek açmadı.

Crocus artvinensis

Çiçeklenme:              Ocak - Şubat

Dağılım:                     Endemik / Türkiye / Kuzey Doğu Anadolu  / Artvin

Yükseklik:                 300 m. - 500 m. (Tübives 200-3000)

Habitat:                     Volkanik kayalık yamaçlar, çalılık ve seyrek pinus orman açıklıklarında tercihen humuslu topraklarda bulunur.

Çiçekler:                    Çiçekler beyaz ve leylak tonlarda, taç yaprakların dışında bir geniş orta şerit ve etrafında iki kısa şerit bulunur. Bu diğer biflorus alt türlerinde nadiren bulunsa da bu türde ağırlıklı olarak bu formdadır. Taç yaprakları nispeten incedir. Çiçek boğazı sarı renktedir. Çiçek tüpünün üst tarafları koyu kahve renkte çizgili veya tamamen kahve renktedir.

Segmentler:                Stilus sarı tonlarda, anterlerin tepe kısmından üç kısa parçaya ayrılır ve anterlerden daha uzundur.  Anterler ve filamentler sarı renklidir.

Yapraklar:                  Yapraklar alttan her iki yanda 2 şer ribli, 4-8 adet,  1.5-3mm. genişlikte ve çiçeklenme döneminde çiçeklerin seviyesindedir.

Korm ve tunik:           Tunik sert kabuklu alt kısımdan parçalara ayrılır. Ve yüzüklüdür.

Benzerleri:                  C. adamii (yapraklar 3-4 adet, ) 

                                      C. fibroannulatus (korm fibrilli, median şerit bulunmaz, taç yaprakların iç yüzü damarlı, stilus dal uçları fırfırlıdır)

Yetiştirme:                  Kültürel olarak çok nadir bir türdür. Geldiği doğal ortamı dikkate alırsak soğuk uzun bir kış ve serin bir yaz isteği var.

Crocus pseudonubigena

Çiçeklenme:              Şubat - Mart

Dağılım:                     Endemik / Güney Anadolu / Gaziantep, (Tübives’e göre Kahramanmaraş, Diyarbakır, Siirt, Bitlis civarlarında da bulunuyor. Fakat ben henüz Gaziantep dışında çekilmiş fotoğraflarına ulaşamadım)

Yükseklik:                 500 m. - 1300 m.

Habitat:                     Seyrek meşe ağaçları etraflarındaki oldukça kuru, çalılık ve makilik alanlarda bulunur.

Çiçekler:                    Çiçekler beyaz ve nadiren çok açık mavi tonlardadır. Çiçeklerin iç yüzünde herhangi bir işaret bulunmaz. Taç yaprakların dışı tamamen beyaz, bazen düzensiz olarak tek bir çizgi veya bazen yukarıya doğru uzayan hafif bir koyu leke bulunur. Taç yaprakların alt kısımlarında ise sürekli olarak hafif bir koyu bölge bulunur. Çiçek tüpünün alt tarafları daha açık üst tarafları koyu mor veya mor çizgilidir. Bazen bu çizgiler taç yapraklara doğru uzama gösterir. Çiçek boğazı sarıdır. Çiçekler çok güzel karanfil kokuludur.

Segmentler:                Stilus, sarı, portakal veya kırmızı tonlarda, anterlerin alt kısmında başlayarak üç parçaya ayrılır, boyu ise anterlerden daha kısadır. Stigma uçlarda çok hafif çatallanma eğilimlidir.  Anterler grimsi konnektif sarı veya renksizdir. Sarı polenler anterleri kapladığı için bazen tamamen sarı görünüyor. Ayrıca bu türün en belirgin özelliğini oluşturan anterler çiçeklerin ileri evresinde uçlardan matkap ucu gibi kıvrılıyor. Bu özellik diğer türlerde görülmez. Filamentler 3-4 mm. gibi kısa ve açık sarıdır.

Yapraklar:                  Yapraklar gri yeşil renkte, 4-8 adet,  çiçeklenme döneminde çiçeklerin seviyesinde veya daha kısadır.

Korm ve tunik:           Tunik çok sert kabuklu, sadece birkaç geniş parçaya ayrılır, geniş yüzüklü ve yüzükler dişsizdir.

Benzerleri:                  C. nubigena (anterler konnektif değil tamamen siyah, loblar ve filamentler çok uzun, yüzükler dişli,)  

                                    C. adamii, adamioides (çiçeklerin bazı formları bu iki türe çok yakın fakat bu her iki türde de anterler pür sarıdır) 

                                    C. munzurense (bu türe de çok benziyor fakat bu türde tunik zarımsı ve anterler tamamen sarıdır)  

Yetiştirme:                  Bu  türün kuru ve sıcak bir yaz isteği var. İstanbul şartlarında serin kış sorun çıkarmayabilir fakat yaz yağmurlarına karşı mutlaka önlem almak gerekiyor. Soğuk kuzey ülkelerde açık alanlarda yetişmesi pek olası görünmüyor.